ANALYSE De coalitieonderhandelingen staan op scherp. Fractievoorzitter Gerard Schotanus van de SGP zei woensdag, direct na de verkiezingsuitslag, voor "100 procent" te gaan voor twee wethouders uit de eigen geledingen. Bernard Schermers van het CDA vindt dat onbespreekbaar, Pro'98-leider Monique Rosbergen noemt de uitspraak prematuur. Een driepartijencoalitie lijkt daardoor een onwaarschijnlijke optie.

Er zijn meer onwaarschijnlijke opties: voortzetting van de huidige coalitie bijvoorbeeld.

De basis daarvoor is namelijk klein, nu de coalitiepartijen CDA en ChristenUnie (CU) woensdag allebei een zetel moesten afschrijven. Ook de VVD behaalde geen zetelwinst. De SGP krijgt er weliswaar een zetel bij, maar per saldo geeft de verkiezingsuitslag blijk van een mager draagvlak voor voortzetting van de huidige coalitie.

Bernard Schermers van het CDA zit er ook niet op te wachten. Op zijn weblog gaf hij andermaal aan de verkiezingsuitslag te interpreteren als een keuze voor een betere balans tussen orthodox en progressief. Oftewel: de huidige coalitie heeft geen steun meer vanuit de bevolking.

Toch zal er niet en masse afscheid worden genomen van de coalitiepartijen. Het is onwaarschijnlijk dat de SGP het CDA laat vallen, al was het alleen maar om het confessionele smaldeel binnen de coalitie te behouden. Ook de VVD zal naar verwachting niet gepasseerd worden; de partij presteerde goed bij de verkiezingen en in de liberalen kent de SGP een trouwe bezuinigingspartner.

In de wandel gaan stemmen op om CU te wippen voor Pro'98, waardoor een college SGP-CDA-Pro’98-VVD zou ontstaan. Voor Schermers zou de toetreding van Pro’98 wellicht het bestuurlijke evenwicht inhouden waarnaar hij op zoek is. Ook de VVD heeft hier oren naar, zo doet de ronde. 

Een ander aanknopingspunt is dat Schermers tijdens de campagne openlijk flirtte met Pro’98. Tijdens het verkiezingsdebat afgelopen maandag prees hij Monique Rosbergen voor "vier jaar constructieve oppositie". Bovendien is het voor het CDA voordelig als de CU uit de coalitie verdwijnt; die partij zorgt ervoor dat het CDA zich op het christelijk-sociale vlak nauwelijks kan profileren.

Een dergelijk college heeft één groot nadeel: het marginaliseert de oppositie. Die zou dan bestaan uit CU en Burger Initiatief (BI), bij elkaar slechts goed voor zeven zetels. Een zwakke oppositie is nadelig voor de controlerende functie van de raad; het gevaar ligt op de loer dat de coalitiepartijen hun oren naar het college laten hangen.

Daar komt bij dat ook het centrale thema van de aankomende coalitieonderhandelingen voor strubbelingen gaat zorgen: de bezuinigingen. Daarover verschillen met name Pro’98 en SGP sterk van mening. Ook ideologisch liggen de partijen ver uit elkaar, wat er vier jaar geleden voor zorgde dat samenwerking in een coalitie afketste.

Interessant is nog de rol die Burger Initiatief gaat spelen. De partij van voorman Dick van Rheenen kreeg er een zetel bij en komt nu uit op drie zetels. Groot voordeel voor Schotanus is dat BI wellicht pragmatischer is met bezuinigen. Bovendien ligt de partij, die voor het gros bestaat uit ondernemers, wat standpunten betreft dicht bij de VVD.

Hoe het ook zij, een vierpartijencoalitie lijkt momenteel de meest waarschijnlijke optie, nu weinig partijen zitten te wachten op twee SGP-wethouders. Het CDA en VVD zullen als partners verdergaan, maar over de vierde plek bestaat twijfel. Wil ze regeren, dan zal Pro’98 haar bondgenoten moeten zoeken in CDA en VVD. Alleen dan vormt ze een blok dat sterk genoeg is tegenover de machtige gereformeerden.